di pippen84

Sa limba ispagnola est una limba romanza otzidentale, commente su sardu, faeddada in Ispagna e in una magna parte de América. Est sa limba romanza prus faeddada in su mundu. Atualmente la faeddant como 320 miliones de pessonas commente limba nativa e unos 60 miliones commente segunda limba. Sa limba ispagnola benit de su latinu bulgare faeddadu in sa Penìnsula Ibérica septentrionale e tenit influèntzias de sas limbas faeddadas antigamente in cudda penìnsula.

Sas bariedades

Su ispagnolu faeddadu tenit duas bariedades fundamentales: septentrionale e meridionale. Sa bariedade septentrionale est carateritzada po pronuntziare totu sas "s" candu istant ante consonantes e a su finale de sas peraulas, e in Ispagna po pronuntziare sas sìlabas "ce/ci" e sa "z" commente [th]. Sa bariedade meridionale se carateritzat po no pronuntziare sempre sa "s" finale ou ante consonantes.

Esempros de pronuntziatzione

"Todos los seres humanos nacen libres e iguales en dignidad y derechos. Y, dotados como están de razón y conciencia, deben comportarse fraternalmente los unos con los otros".

di pippen84

Bortigale (510 metros) est una bidda de sa provincia 'e Nùgoro, abitada dae mill'e chimbighentos animas, posta a pes de su monte Santu Padre (1025 metros) e chi faghet parte de sa zona 'e su Marghine, in s'ala "centru-occidentale" 'e sa Sardigna. Est unu centru chi podet bantare origines meda antigas; b'an boghes chi naran chi in s'epoca Punicu-Romana sa idda bi fit giai, e fit numenada "Berre". Cando sa idda 'e Berre est istada isfascada, paret chi si sien salvadas solu sette famiglias, e grazias ai custas sa idda est potida torrare a naschere: oe e tottu, in Bortigale, su rione pius antigu si narat "sette padeddas", ca bi sun sette domittas derrutas una in fila a pare cun s'attera. In su territoriu tott'a inghiriu de sa idda, b'at itinerarios interessantes e riccos meda, chi sun bistados valorizzados dae Pro Loco, Comune e sezione de zona de su C.A.I.. In mesu de custos cheret chi s'ammentet su "Sentiero Natura", chi dae 'Ortigale che leat a Mularza (sa frazione de sa idda), colandeche tott'in mesu a monumentos naturales e archeologicos. Atteru trettu dignu d'esser ammentadu est cussu chi, colande peri tancas e zassos de rara bellesa, giompet finzas a su monte Santu Padre, unu de sos cuccuros pius altos de su Marghine, dae inue faghet a bier unu panorama comente pagos, chi abbrazzada un ala manna meda de sa Sardigna ‘e bassu; in sas percas de su monte bi vivin finzas parizzos “benturzos”. Una de sas zonas pius caratteristicas de sa idda est de siguru su centru istoricu, attraessadu dae deghinas de utturos in impedradu, adornadu dae unu muntone de architraves iscarpeddados dae sos "picapedras" in istile "catalanu-aragonesu". Sa carrela principale de ‘Ortigale est su cursu Vittorio Emanuele, ue si pesan parizzos palattos burghesos de de sos primos annos de su noighentos. Non poden mancare sas crèsias; in sa idda si nde contan sese; sa 'e Santa Maria 'e sos anghelos est sa crèsia mazzore, poi bi sun sa 'e su Rosariu, sa 'e santu Prameri e sa 'e santa Rughe (in custas urtimas tres bi sun ancora organizzadas sas cunfrarìas, a urtimu bi sunu sa 'e santu Antoni e sa 'e santu Zuseppe. Tottu sas cresias sunu regoltas in perfettu istadu e sunu riccas de prendas artisticas, comente sos quadros de sa cresia mazzore, chi paret chi sien bistados fattos dae s'iscola ‘e su "Maestro di Ozieri". In su terrinu de sa idda b’hat barantatres "nuraghes", deghe "domus de janas", duos "dolmen" e duas "tumbas de gigantes". Po tottu s'annu, in Bortigale b'at unu muntone de momentos tradizionales, chi sunu meda sentidos dae su populadu intreu chi los mantenet vivos a cantu podet. In bennarzu b'est sa festa de S.Antoni, ue si attidi una "tuva" (unu truncu mannu de arbure boidu in mesu, chi enit segada e battida in su mese e santu Aini) pro la brusiare in su "passizzu"; in dies de Pasca poi bi sun tottu sos ritos de sa "chidasanta" e sas cerimonias chi nde faghen parte sun curadas dae sas cunfrarìas; in martu b'est sa purtissione de santu Marcu (sos pitzinnos bi andan cun sas "cogoneddas" de pane pintadu) poi in austu b'est "sa festa": ses dies de festeggiamentos civiles e religiosos pro sa Vergine Assunta; e a urtimu b'est sa sagra de santa Maria 'e Sauccu, chi hat mantesu tottu sa genuinidade e sas maneras de seculos de tradizione, comente sa purtissione a pes e a caddu dae sa idda a su santuariu de Sauccu, ch'istat in sa zona 'e Campeda, una bindighina de chilometros dae sa idda e ube sos Bortigalesos colan sas nuinas in sos muristenes, in mesu a momentos dedicados a sa religione e atteros a su divertimentu cun musica e ballos in su passizzu chi attolian zente de cale si siat etade.

di pippen84

Sa forma de s'ìsula est cussa de unu retàngulu longu, de unos 260km in diretzione NS e unos 120 in sa EO. Sa punta a N est sa bidda de Longone (Lungoni in galluresu), sa de S su Cabu Teulada. Sos mares chi l'inghìriant sunt su Mare Tirrenu a E e su Mare de Sardigna a O. S'àrea est de ca. 24.000km², s'oru de mare de unos 2400 km.

Monte po su 13,5 %, montigru po su 68 % e pranu po su 18,5 %. Su monte prus artu tirat 1834m (Punta La Màrmora), in sa serra de su Gennargentu, in su mesu de s'ìsula.

Su tempus tirat a su sicu, in istiu e in ierru. Sa temperadura mèdia est de 14-18 °C, cun cambiamentos mannos intre pranu e monte, istade e ierru: si podet passare de is -2 o -3 a is 30 °C. Su bentu podet esse forte meda, ispètzia su bentu estu (de NO). Proit pagos, 400-600mm a s'annu, cun diferèntzias mannas intre monte e pranu, oru de mare e terra aintru.

Bi at petzi unu lagu naturale, su lagu Baratz, in su NO de s'ìsula, acanta de Tàthari e de S'Alighera (L'Alguer in catalanu). Sos rìbos (cursos de àbba semper prenos) sunt pagos: de N a S su Coghinas, su Mannu (de Tàthari), su Temu, su Cedrinu, su Tirsu, su Frumindosa, su Mannu e su Cixerri. Sos àteros sunt rios, sicos in parte de s'annu. Su frùmene prus longu est su Tirsu, chi tirat 159km e isbucat in su Mare de Sardinna apustis de esser tocadu sa tzitade de Aristanis.

S'istòria de sa Sardigna at raighinas chi partint dae su Paleolìticu. Sos òmines bivent peroe in s'ìsula petzi dae su Neolìticu. De cuddu perìodu est s'isfrutamentu de s'ossidiana, su bidru vulcànicu nieddu de su Monte Arci, raru meda in tot' ue. Dae su neolìticu a s'edade de su brunzu (XIX - XIII sèculos innantis de Cristu) sunt nàschidas tzivilizatziones chi connoschimus cun su lùmene de "prenuràgicas", ca sunt bènnidas innantis de cudda prus manna e famosa de sos nuraghes. Su perìodu nuràgicu at bidu su cumparrer in Sardigna de una tzivilidade peculiare, distinta dae construtziones megalìticas ùnicas in su mundu (sos nuraghes matessi, sos putos sacros, sas "tumbas de gigantes"); unu agiudu abibadore a s'istùdiu de custa tzivilidade est dae pagus arribadu dae una teoria (de su giornalista Sergio Frau) chi est coberende cuffrimmas de importu e chi biet in sa tzivilizadura nuràgica s'orìgine istòrica de su mitu de Atlàntide.

Sighinde custa teoria, chi s'agatat in su lìberu "Le Colonne d'Ercole - Un'inchiesta", su giornalista, cun istùdios archeològicos e istòricos, narat chi sas culonnas de Ercole in s'antighidade fint in su canale de Sitzìlia e non in Gibilterra comente ischimus in dies de oe. Si custas culonnas sunt in custu logu, tando s'ùnica Isula chi currispondet a sa descritzione de Atlàntide est sa Sardigna. Ma si podet esser seguros chi su mare est istadu sa bia printzipale chi at muntesu sa Sardigna a tzentru de sa tzivilidade mediterrànea. Podet èssere chi sos chi biviant in Sardigna fint issos sa "gente de su mare" chi timiant sos egitzianos antigos. Ma est seguru chi, dae su mare, appet comintzadu a bènnere gente chi chircaiat ràmine, prumu, trigu, e àteras cosas pro faghere commerciu. Innantis a tottus sos fenitzos, chi arribant in ue oe b'est Casteddu, 1500 annos innantis de Cristu. Appustis ant fraigadu ateras tzitades: Tharros, Nora, Bithia, Sulci, Sant'Antiogu. Sas urtimas fint mannas meda, ca inie b' aiat su minerale chi ddi serviat. Non s'ischit meda de comente fin sas cosas cun chie biviat in Sardigna e custos fenitzos, ma issos abbarraiant accanta de su mare e chircaiant de istare in accordu con sa gente autoctona. Sunt bistados sos fenicios a iscriere a primmu su lùmene Sardigna, in d una preda chi est in su museu archeològicu de su Castrum de Casteddu, si podet narrere chi issos non impreaiant sas bogales cando iscriiant. Paret chi, comente s'est passadu dae sos fenitzos de su Libanu a cussos chi bivende in Africa sunt nados Punicos, carchi cosa siat cambiada, ca custos fint peus e cheriant fàghere sos meres. In custu tempus sa Sardigna fit puru una base milidare de sos punicos, ca sas naves issoro, dae Cartàgine e su portu de Capu Malfatanu, accanta de Teulada, serraiant in d una morsa su Mare Mediterraneu e nemos podiat passare. Appustis de sa segunda gherra pùnica arribant sos romanos,e po sèculos meda sa Sardigna abbarrat romana. E diventat sa "dom'e trigu" de Roma, sas tzittades accanta e su mare sunt semper prus mannas, mea es seguru chi sos romanos non bi l'apent fatta a "romanizzare" sa Barbagia. Sun arribados a Fordongiani (Forum Traiani), Austis (Augustus) ma inie sun abbarrados. Cando Roma est rutta sun arribados sos Vàndalos, chi teniant puru sa parte de Africa chi est acanta acanta a sa Sardigna: Ippona (chi oe si narat Annaba, in Algeria) est sempre istada prus acanta a Casteddu de onzi tzitade italiana. In carchi manera sos romanos de oriente, sos bizantinos (in sardu Aregos)nde giàgarant sos vàndalos e pro chimbichentos annos abbarrant in Sardigna. A sa fine si nd' andant, ma lassant famìllias nobiles, chi sunt sas chi ant a andare a cummandare in su perìodu de is Giuigados. De sos Aregos abbarrant sos santos e sos lùmenes: Costantinu, Bachis, Chìrigu, pro narrere. De ammentare chi sos Aregos, comente sos atteros romanos, no bi l' apent fatta a intrare in Barbagia, e comente sos àteros ponent su "Dux militaris" in Fordongiani, pro chircare de firmare sas bardanas de chie biviat in sos montes. De interessu mannu sos sèculos intra su IX e su XV d.C., cando s'est isboligada sa tzivilizadura de sos Giuigados, bator rennos autòctonos de traditzione romana, no feudale, nàschidos dae s'isolamentu de sa Sardigna in sos sèculos de su domìniu àrabu de su Mediterràneu (sos sèculos VIII - IX d.C.).

In s'annu 1324, sos Aragonesos conchistant Casteddu cun s'agiudu de su giuigadu de Arbaree, boghende a foras sos Pisanos. Est sa nàschida de su Rennu de Sardigna. Dae su 1354 a su 1420, cun fases divressas, addurat sa gherra intro de su rennu aragonesu e su giuigadu arbaresu, s'ùrtimu abarradu de sos bàtoro rennos sardos antigos. Pessones de importu de cuddu perìodu de gherra e pestilèntzias sunt su giùighe arbaresu Mariane IV e sa fìgia sua Eleonora, Eleonora de Arbaree. In su 1420 s'ùrtimu giùighe, Guillermu de Narbona, bendet su tìtulu giuigale a su re de Aragona pro chentumìgia fiorinos de oro. Abarrat unu rennu solu, in s'ìsula, su Rennu de Sardigna, prima cadelanu e a pustis ispannolu. Cun sos cadelanos e sos ispannolos sa Sardigna connoschet su feudalismu e s'abarat pro sèculos isulada e a fora de s'istòria.

In su 1720 sa corona colat in conca a sos ducas de Savoia, chi in custa manera si faghent res. De importu, suta sos Piemontesos, su perìodu "revolutzionàriu" de sos annos 1793-1796, cun unu protagonista mannu: Giomaria Angioi. Su Rennu de Sardigna addurat cun totas sas prerogativas suas fintzas a su 1847, cando su re Càralu Albertu cuntzedit s'"Unione Perfetta" cun sos istados continentales de su rennu. In su 1861, a pustis de sas duas primas gherras de indipendèntzia italiana e de sas conchistas garibaldinas, mudat nùmene in Rennu de Itàlia.

In su sèculu de binti sunt de ammentare sos fatos de sa Brigata Tàtari in sa Prima Gherra Mundiale, dae chi s'est ischidada torra s'identidade e su natzionalismu sardu. De su 1921 est sa nàschida de su Partidu Sardu de Atzione, fundadu, cun àteros, dae Emìliu Lussu.

In sos annos 50 ant picadu comintzu fatos noos. Est istada bogada sa malària, gràtzias a su dinare de sa fundatzione Rockefeller, e custu est istadu unu fatu bonu pro sas populatziones de sas marinas e su turismu. In su matessi tempus sunt istadas impostas però sas tzerachias militares: mìgias e mìgias de ètaros leados a sas atividades econòmicas e postos suta sa cumpetèntzia militare de sa Nato e de sos americanos. De sos annos '70 imbetzes est su "Pranu de Rinàschida", una leze de s'istadu italianu chi cuntzediat dinare meda pro fraigare industrias mannas in Sardigna. Gai sunt nàschidos sos polos chìmicos in Otana, Portu Vesme e Portu Torres, e sas rafinerias in Sarroch. Ma, a pustis de tantos annos, si podet narrer chi est istadu unu faddimentu cumpretu, unu faddimentu econòmicu, ambientale e sotziale puru, ca sos problemas de sa modernizatzione de sa Sardigna sunt abarrados bell'e totus e nde sunt nàschidos àteros noos.

Sa Sardigna est una de sas 5 regiones autònomas a istatutu ispeciale de Itàlia. Sa Sardigna est s'ùnica Regione de Itàlia (imparis cun su Veneto) chi sos bividores hant de manera ufitziale su nùmene de «popolo» dadu dae su Parlamentu italianu.

Assentada in sa Costitutzione de sa Repùbrica Italiana, est nàschida in su 1948. Sas primas eletziones bi sunt istadas in su 1954.

Oe, su presidente de sa Regione est Renato Soru.

Sa Regione tenit 8 provintzias:

• Provìntzia de Aristanis (cap. Aristanis)
• Provìntzia de su Campidanu de Mesu (cap. Seddori e Biddexidru)
• Provìntzia de Carbònia-Igrèsias (cap. Carbònia e Igrèsias)
• Provìntzia de Casteddu (cap. Casteddu)
• Provìntzia de Nùgoro (cap. Nùgoro)
• Provìntzia de Ogiastra (cap. Tortuelie e Lanusè)
• Provìntzia de Tàthari (cap. Tàthari)
• Provìntzia de Terranòa-Tèmpiu (cap. Terranòa e Tèmpiu)

• Festas
• Sa die de sa Sardigna - Festa de su populu Sardu
• Sa Sartiglia: Aristanis
• Su Redentore 29 Austu: Nùgoro
• Sa essida de sos Candaleris (La faradda di li Candareri) 14 Austu: Tàthari
• Sa essida de sos Candaleris 14 Austu: Nuivi
• Sos martires turritanos: Portu Turre
• Sa festa de Santu Simpriziu 15 Maju: Terranòa
• Sa festa de Sant'Efisiu: Casteddu

S'isula est portada a nùmene pro sas localidades turisticas suas, e intra custas podimus amentare sa Costa Smeralda, sas isulas de La Maddalena e Caprera, sa tzitade catalana de S'Alighera, pro sas calas ispantosas de s'Ogiastra incastradas in sas falèsias calcàreas artas: Cala Goloritzè, Cala Luna, Cala Gonone e puru pro s'internu sou, e in particulare su Gennargentu. In sos ùrtimos annos in su Sud ant fraigadu paritzas locandas e sìtios turìsticos (a SE Crabonaxa e Muraera a SO Santa Mragaida de Pula, Chia). Interessantes pro su turismu s'archeologia sas Ìsulas de s'Arcipèlagu sulcitanu (Santu Antiogu e San Pietro): in custu arcipèlagu in su perìodu Maju - Làmpadas faghent oe galu sa pisca de su Tunnu Ruju (Tunnus Tynnus) cun sos brancos de tunnos chi benint dae s'Atlànticu, in fase riprodutiva

di pippen84

Ki una lìngua no da fuèddant is pipias e is pipius, est una lìngua morta jai.
Nci podint essi is mannus scallentaus cantu boleus, ki fueddànt de sa manera prus sintzilla ki fait, ma ki sa lìngua no da pàssant a is pipias/us, cumenti is mannus s'ant a morri, no d'at a sciri prus nisçunus, e at a sparessi cumenti si morit sa pagu genti beça ki da scit. Est acadèssiu di aici po sa lìngua dalmàtìga, si scit puru kini fiat e candu est mortu s'ùrtimu òmini ki da sciat. Mortu issu, morta sa lìngua.

E insaras su ki serbit de prus est a imparai su sardu a is pipias e a is pipius, de manera ki sa lìngua sigat sempri fin''e candu nosu no s'eus a agatai prus.
Po cussu custu jassu esti po totu is maistas puru, po totu is mamas e is babus ki bòlint imparai su sardu a is pipius insoru.

di pippen84
Est sa proposta, cun is annus unu pagu arranjada, de Antoni Lèpori (e de atrus innantis de issu). Pensada po su campidanesu ma bona a su pròpiu po is atras bariedadis, est nasça in is annus '70, candu unus cantu scriidoris ant tentu barrancus a scriri su sardu in grafia italiana.
Da impreant in medas jassus web comenti e custus (e atrus ancora):

• www.comitau.org
• www.sardu.net
• www.acalisa.org

Is ki scrint cun custu sistema po su prus pensant ca no dui bollat una bariedadi feti de sardu calada de s'artu, ma una agualadura fata de sa genti a partiri de una grafia comuna ki donjat a totus sa possibilidadi de scriri sa bariedadi locali insoru. Castiendi a sa polìtiga, sa Arrejoni Sardinja iat a podi arriciri calisisiat bariedadi de sardu e arrespundi in d-una de is duas bariedadis mannas (Logudoresu e Campidanesu), e provìntzias e comunus impreai sa bariedadi de sa cussorja insoru. De s'impreu fitianu e pùbrigu iat a nasci a giru de pagu tempus (unus cantu annus) unu modellu ki fatzat a puntu càncaru: s'idea de fundu est ca sa lìngua est una moda, e da fait sa genti ki da fueddat, no unus cantu professoris sètzius a giru de una mesa.

S'idea struturali de custu sistema est ca una lìngua de minoria no potzat impreai sa grafia de sa lìngua dominadora basçu perìgulu de biri assentau una borta po sempri su stadu de inferioridadi ki tenit e de no podi nimancu descriri a sei matessi in is bariedadis suas.
Ndi bessit unu sistema ki, jai in s'arfabetu, tenit pagus cosas in comunu cun su de s'italianu: po custu is cuncordadoris ant pigau a essemprus atras lìnguas lìnguas arromanzas e ant pigau de su connotu totu su ki podiant, po podi burrai de su sistema gràfigu cantu prus italianismus podessint.
Cunsiderendi su nùmeru de fonemas e grafemas assentaus, est forsis su sistema ki permitit mellus de scriri su sardu in calisisiat bariedadi: est fintzas prus arricu de su de Puddu, mancai no siat aicetotu pretzisu.

Sinnus caraterìstigus de custu sistema gràfigu, cara a LdM e LSU, funt:

• su nùmeru mannu de grafemas e de fonemas assentaus;
• k po ch de LSU e LdM;
• ç po ci- e j po gi- de LdM (no dui funt in LSU);
• nny po gn e lly po gli- de LdM;
• y po j de LSU e LdM.

Podeis agatai prus scedas in custa pàgina e in is acàpius ki eis a agatai innia.

di pippen84

Sa Provìntzia de Casteddu est una provìntzia de sa Sardigna. At làcanas cun sa Provìntzia de Aristanis e sa Provìntzia de Nùgoro a nord, cun su Mare Tirrenu a est, cun sa Provìntzia de su Campidanu de Mesu a nord-ovest, cun sa Provìntzia de Carbònia-Igrèsias a ovest e cun su Mare Mediterràneu a sud.

Sa seu est Casteddu.

Segundu sa lege regionale n. 9 de su 12 Argiolas 2001, 23 comunes chi fint in sa provìntzia de Casteddu ant formadu sa provìntzia noa de Carbònia-Igrèsias e àteros 28 comunes sa noa de su Campidanu de Mesu; in prus 13 comunes chi fint in sa provìntzia de Nùgoro sunt passados a sa provìntzia de Casteddu (Scalepranu, Iscroca, Stretzili, Gergei, Ìsili, Nuragus, Nuradda, Nurri, Orroli, Sàdali, Serri, Seulu e Biddanoa Tulu).

Apustis de sas eletziones de su 2005, su Presidente de sa Provìntzia est Gratzianu Milia.

di pippen84

Su cantu a tenore, chi est unu cantu polifònicu, est s'espressione musicale prus antiga de sa Sardigna e est sa proa de s'esistèntzia in s'ìsula de sa pràtica polifònica, giai dae èpocas antigas. A segunda de sas zonas leat su nùmene de cussertu (in Mamujada e in sa Baronia arta), cuncordu (in Santulussurzu, Fonne, in sa Barbàgia de Ollollai, in Golòtzana e Orane), cuntratu (galu in Fonne e Sèneghe), cuntzertu (in Abasanta).

Sos cantadores sunt bator: su Bassu, sa Contra, sa Mesu Boghe, sa Boghe. Sunt postos a inghìriu rapresentende, gasi, sa forma architetònica prus importante de tzivilidade de sa Sardigna: su nuraghe.

Duas de sas boghes, su Bassu e sa Contra, sunt guturales e sunt sas chi dant a su cantu a tenore particularidade e peculiaridade.

Su Bassu cun unu sonu grae e profundu mantenet sa matessi tonalidade de sa boghe solista. Sa Contra est una cuinta subra de su Bassu e at unu sonu prus liniare, metàllicu e prus pagu vibradu. Contra e Bassu paris, faghent su sonu onomatopèicu Bim Bam Boo e non cambiant mai nota in antis de su tzinnu de sa boghe solista.

Sa Mesu Boghe chi irrichit su cantu cun virtuosismos de sa boghe, mutidos giradas, si aunit a sas duas boghes guturales faghende in paris unu acumpangiamentu armònicu pro sa boghe solista, chi ghiat su tenore intonende e cadenzende su cantu belle totu in manera sillàbica.

Est diftzile meda a istabilire sas origìnes de su cantu a tenore chi, a parrère de unos cantos, diat devere tennère prus de 4000 annos.

Su cantu a tenore diat parrère ligadu a sa bida pastorale, a sa solitùdine de su pastore in su sartu cun su bestiàmene e cun sa natura matessi. Sunt sos animales e sa natura chi ant ispiradu sas boghes. Diat podère essère chi sa Contra siat nàschida dae s'istorchidura de sa berbeghe, su Bassu dae sa de sa baca e sa Mesu Boghe dae sa de su Bentu.

di pippen84

Maria Giacobbe (*1928 in Nùgoro) est iscritora.

Dae su 1958 istat in Copenaghen. At retzidu reconnoschimentos medas pro s'òpera sua de difusione de sa curtura italiana in Danimarca e de sa curtura danesa in Itàlia. Dae sos annos 1970 paritzos libros suos sunt istados pubricados in antis in Danimarca e a pustis in Itàlia. At publicadu treighi libros, contende sos romanzos, sas regortas de contos e chimbe antolozias de lìricas.

Cun su primu lìberu suo, Diario di una maestrina, pubricadu in su 1957, at bìnchidu su Prèmiu Viareggio-Òpera primma e sa Prama de Oro de s'Unione Donne italiane a pustis, e est istadu bortadu in prus de bìndighi limbas. In Piccole cronache (1961) at contadu sos drammas de sa bida familiare cando, in su 1937, su babu, s'inzenieri Dino Giacobbe est espatriadu in manera clandestina pro andare a cumbatere in defensa de sa Repùblica Ispannola, sas lìteras suas de cussa època sunt istadas pubricadas dae sas fizas Maria e Simonetta e dae su nebode Thomas Harder). In su 1975 at pubricadu Le radici, ammentos de sa Nùgoro de sos zajos chi torrat finas in Maschere e angeli nudi (2000). Dae su romanzu Gli arcipelaghi (1955), prèmiu ispetziale de sa zuria in su Prèmiu "Giuseppe Dessì", su rezista Giuanne Columbu nd'at fattu, in su 2000, una pelìcula.

At finas collaboradu a revistas de importu, danesas e italianas ("Il Mondo" de Pannunzio) e at bìnchidu in su 1978 su Prèmiu Igrèsias de giornalismu.

Est presidente de su Comitadu de sos Iscritores danesos pro sa defensa de sa libertade de espressione e membru fundadore de su Comitadu pro sa coesistèntzia israelo-palestinesa.

di pippen84

Cussòrgia. Sa c. est unu deretu prus forti de is cussorgialis, a pitzus de unu territòriu de monti, chi nci bogat is atrus comunistas ( is componentis de una comunidadi de una bidda ).

A diferèntzia de is Ademriprìvius, chi fiant sceti una usàntzia de is comunistas de arregolli is frutus de is padentis e cassai is animalis arestis, su deretu de cussòrgia si tramandat de babbu in fillu e si cumpriat in su deretu de fai e possidiri sa barraca, de fai e possidiri is furriadroxus de su bestiàmini, de pasci in is filadas chi fiant parti de sa cussòrgia.

Medas cussorgialis si passant tali deretu cun atus notarilis e bantant, de ai otènniu "ab immemore" permissus de su Feudatàriu. Custu deretu s'est trasformau, in basi a leis precisas, siat in Gallura che in is biddas de Sinnai, Maracalagonis e Burcei, giai po totus, in propriedadi perfeta, mancai sempri is Consillus Comunitativus apant arrebronau talis afeterius e imbudrugus po tutelai is interessus de usu ademprivili de totus is comunistas.

di pippen84

Perdasdefogu esti unu comuni de circa 1900 abitantis de sa provintzia de s' Ollasta.

Perdasdefogu esti una parola composta de tres parolas: "Perdas de fogu", in limba sarda, bollit nai sia "craboni", sia "perdas po fai su fogu" o ancora "perdas chi bettanta fogu" esti a nai "diamanti".

Is abitantis, il limba insoro, llamant su centru abitadu de su nomini de "Foghesu". De custu deriva su nomini de is abitantis : "foghesu" (masch. sing.), "foghesa" (femm. sing.), "foghesus" (masch. plur.) e "foghesas" (femm. plur.).

Is abitantis, in italianu, si llamant "foghesi" o "foghesini"

Nominis de errius e biginaus de Foghesu: Piss'e Taccu, S'Argidda, Perd'e Palassiu, Sa Mura Gessa, S'Antonalai, S'Orgioledda, Su Cuccuru 'e sa Furca, Is Orgiolas, Su Mont' 'e s'Argidda, Sa Serra, Maraidda, Santu Serbestianu, Sant'Arbara, Su Cungiau de is Morus, Frummini, Funtana 'e Mariarraspa, Abbamessi, Su Runcu, Su Tacch'e s'Olu, su Nuraghe Sa Domu è S'Orku, Martinusala, Sa peddi e cani, Tueri, Arruin'e puligi, Fumia

di pippen84

Fordongianus est una bidda antiga e meda ricca de istoria. Sa bidda est de origine romana, abitada de 1050 animas, e sa mazor parte triballanta in sa pastorizia e in s'agricoltura, ma su triballu chi a resu Fordongianus famosa in su mundu est sa perda de Trachite, chi si prestada po s'arredamentu de tottu is domusu, po is pratzasas e is cresiasa. Sa genti bennidi numerosa in custa cittadina po biri is famosas termasa romanasa, inue s'abba arribada a sa temperatura de 60°. S'ospitalidadi de is fordongianesusu si podi biri su bintunu de austu po sa festa de Santu Lussurgiu, riccorrentzia meda sentida in sa bidda, chi in sa processioni accupangianta su santu cun is cuaddusu in sa cresia de monti chi pigada su lumini de su santu patronu. De pagu tempusu est naschiu unu centru termali, chi pigada s'abba dei is termasa, pò sa cura de su corpu, e ch'ada fattu de fordongianus su centru po sa riabilitazione de is malaidusu. No mancat s'arti de sa musica, coltivada de sa gioventude fordongianesa; naschiu est unu gruppu zerriau Hypsia in arregodu de is antigasa originisi de sa bidda.

di pippen84

Orosei est una comuna de 6.206 pessones in sa provintzia de Nugòro, creschidu in sa costera cara a sole de sa Sardinna, a bell'e che 2 kilometros dae su mare (Marina de Orosei - Isporoddhai). De economia bell'e che solu agricola finzammentas a carchi deghina de annos aghet, a pustis at àpidu una creschida economica manna cun s'imperonzu de sas cavas de marmu e de su turismu in mare (Marina, Cala Liberotto cun sas ispiaggias de Sas Linnas Siccas, Cala Ghiniperu, Sa Mattanosa, Bidderosa).

Geografia

A bell'e che 2 km dae sa costa , Orosei est creschida in sa vadde de su riu Cedrino. In sos 15 km de costas chi b'at si potent azzappare siat ispiaggias mannas (Marina de Orosei - Isporoddhai, Su Barone, Osala, Cala Ghiniperu, Sas Linnas Siccas, Sa Curcurica) siat artos tremmenes chi ghettant a mare. Orosei at dadu su nummene suo a sa cala inuve est naschita.

Distanzias Istradales

• S’Alighera - Km 163
• Arbatax/Tortolì - Km 89
• Casteddu - Km 220
• Drugali - Km 20
• Golfo Aranci- km 104
• Nugòro - Km 40
• Olbia - Km 86
• Porto Torres - Km 172
• Tattari - Km 148