di pippen84

Cuartu (in italianu Quartu) esti una bidda e comunu de su Campidanu, in sa Provìntzia de Casteddu.

di pippen84

Nuraghes, costrutziones de pedra de forma conica, chi s'agatada petzi in sa Sardigna, de unu fonte prestu de 8000 (ma si pessat ca medas fonte ancora a sottu derra). Sos prus mannos e imponnentese furent costruidu appresu de su 1500 a.c. e podende tennère un altesa fincas a 19m - ma est casi tzertu ca de printzipiu furente calincunu metrusu prus mannusu.

Nemmusu iscit eni a itta serbianta: si narrat ca podiant essère domus, fortetzas, tempiusu, o totus custas cosas imparis.

S'etimologia de sa paràula est intzerta ma, sa prus segura est dae nurra ca cherìa narrere "muntone de pedras". Totu sos nuraghes iughente una enna ca est semper orientada a sa matessi diretzione, ca meda otras este a sud/oeste. In origine fianta fattos po si cche abbadiare unu cun àtero duos, commente de agiudu contra sos enemigos.

di pippen84

Eleonora Cappai de Bas (1340 Molins de Rei, Catalogna, – 1404 ca) , segunda fiza de su zuighe Mariane su de battor, re de Arborea.

De sa pitzinnia sua ischimus pacu e nudda. Sa midade de su sèculu XIV est tempus de gherras e pestilèntzias. Sa peste niedda est arribada in Europa in su 1348 e dae tando non b'at rennu o provìntzia chi non la connoschet. In cuddos annos matessi, su zuigadu de Arborea, segada s’alleàntzia cun sos aragonesos de su rennu de Sardinna, chircat non solu de s'abarrare indipendente, ma peri de conchistare tottu s’ìsula, ca su domìniu aragonesu, in sas zonas ue zai lu connoschent, est malu a aguantare pro sos sardos. Eleonora creschet in sa corte aristanesa e, a una edade chi non est prus gai birde, finit cojuada cun Brancaleone Doria, su sennore de sos Doria sardos. Paris cun issu si nch’andat a bìvere in Zenova e inie diat abbarrare pro semper, si frade suo Ugone su de tres, zuighe in Aristanis a pustis de babbu issoro Mariane, no esseret bocchidu in d-una reberdia populare, in su 1383. Custu podet esser fattu, ca in sos zuigados sardos su populu at semper àppidu su derettu de bocchire su re traitore.

A sa morte de frade suo, Eleonora devet ghirare in Sardinna, ca su zuighe nou, numenadu dae su parlamentu de sa Corona de Logu, est fizu suo Federicu. Sende issu minore, però, su rennu devet esser poderadu dae calicun’àteru. Sa Corona de Logu issèperat issa matessi, pro custu incàricu. Duncas Eleonora non est reina, ma rezidora de su rennu a contu de fizu suo. Brancaleone Doria, su maridu, tando cheret astringhere sa paghe cun sos Aragonesos e cust’idea non bi dispiaget a Eleonora puru. Pro more de custu intendimentu, imbiat Brancaleone matessi a sa corte aragonesa,in Ispanna. Sos aragonesos, cuntentos de custu regalu, cun d-una trampa, ghettant Brancaleone in presone e pedint a Eleonora de acabare tottus sas operatziones militares contras a issos e de torrare tottus sas terras leadas finas a cuddu mamentu, chi fiant belle tottu s’isula. Eleonora finit chi a mala gana devet narrer eja a custa pretesa, ma decrarat chi lu podet facher solu cun sa cunfirma de tottus sos sùdditos suos. Dae custu pattu naschit sa paghe de su 1388. Su documentu chi la cuntenet mustrat sas firmas de sos rappresentantes de cada bidda de Sardinna: est unu documentu unicu e pretziosu meda.

Giudicati sardi.

Mancari sa bona voluntade de Eleonora, sos aragonesos, chi ant suspettu de su chi podet capitare, lassant andare Brancaleone petzi tres annos prus a tardu, in su 1391. Ma Brancaleone non est galu ghiradu a domo sua, chi sas curadorias torradas a sos aragonesos pagu tempus innantis, los catzant a fora derettu e si nche ponent torra sutta sas panderas de Arborea.

Sas atziones militares, a custu puntu, sighint cun sa ghia de Brancaleone matessi. Issu, iscaddadu dae su trattamentu appidu, at lassadu a una banda su disizu de paghe e amistade cun sos aragonesos e como est su pejus inimicu issoro. Mentras Brancaleone ponet s’assediu a sas tzittades de Casteddu e de Alighera, sas unica tentas dae sos inimicos, Eleonora bogat a campu torra sas lezes de su zuigadu, zai fattas iscriere dae babbu suo Mariane carchi annu innantis. Su rennu est prus mannu, duncas b’at bisonzu de accontzare sas lezes pro las facher cuncordare cun sa situatzione noa. Sas lezes de su zuigadu sunt remunidas in sa Carta de Logu, ca su Logu est s’istadu e tottu. Sa Carta de Logu arbarichesa est una regolta zurìdica de importu mannu. Abbarrat sa leze uffitziale de sas biddas sardas finas a su 1827, cando su re de Sardinna Càralu Felitze de Savoja bogat a campu su còditze tzivile nou. De sa Carta de Logu si nde faeddat galu in tottus sos testos de istòria de su derettu. Non s’ischit pro cantu tempus Eleonora tenzat su potere. Fizu suo Federicu, chi fiat su zuighe numenadu da sa Corona de Logu, devet esser mortu chitto, ca non at mai leadu sa ghia de s’istadu. Unu segundu fizu, Mariane, fortzis est istadu numenadu zuighe pagu tempus a pustis, ma a custu puntu, in sos annos a inghìriu de su 1405, Eleonora est zai morta. Fortzis de peste niedda. De sa bida sua no ischimus atteru.

Sa figura sua est diventada unu sìmbolu in su seculu XIX, cando fiant fortes sas ideas romànticas e medas pòpulos – ma non su sardu – chircaiant de ottenner sa libertade e s’indipendèntzia dae sos istranzos. Fiat pintada che a una eroina de sa libertade, ghia de su populu suo contras a sos invasores e su mitu suo galu a die de oe sighit a piàghere a medas sardos.

di pippen84

Carissimu Franzitsku,

deo puru seo de sa provintzia de nugoro ma su dialetto commente tue iscisi in sa terra nostra in particulari este meda divelzu.Deo seo de Meana su foeddau nostu este un atra cosa.Cun sinceridade deppo narrare ca su dialettu de Nugoro este unu dei menzoso cummente cussu de Oliena e de Ovodda...W sa nostra provintzia.Deo m'intendo nuoresu aintru.A menzus bire.

PIPPEN84.SPACES.LIVE.COM

di pippen84
No potho reposare amore 'e coro,
pensendo a tie so d' onzi mamentu.
No istes 'in tristura prenda 'e oro,
nè in dipsoaghere o pessamentu.

T' assicuro che a tie solu bramo,
ca t'amo forte t'amo, t'amo, t'amo:

Si m'essere possibile, d'Anghelu
s' ispiritu invisibile piccabo;
Sas formas che furabo dae chelu,
su sole, sos isteddos e formabo

Unu mundu bellissimu pro tene,
pro poder dispensar cada bene

di pippen84
Su Sótziu culturale SentidoS est nàschidu e cheret traballare po li dare s’importu chi lis ispettat a sa limba, a sas traditziones e a sa cultura de cust’ísola. 
Est galu incominzande a ghetare sos primos passos, comente a unu pizzinnu minore e, che a isse, andat abbellu, pro èssere pius forte e seguru.

In custos meses amos pensadu de traballare pro fàghere connòschere unu pagu sa literadura sarda, in limba o finzas in italianu. E amos abbrontadu unu progetu de presentare in tantas biddas chi lean parte a sa manifestatzione Cortes Apertas, Autunno in Barbagia. Su progetu l’amos lumenadu Allegas de ammentu, ca pensamos chi s’allega, iscritta o nada, in sa cultura nostra at tentu e tenet galu oe una valura manna. 

S’àndala de su tempus antigu sighit a nos pònnere ifatu in custa soziedade in ue totu devet èssere globalizzadu. E sas immàzines chi torran a conca sun fotogràfias chene colores de domos minores ma fatas mannas dae sa gente chi bi istaiat semper a andalutorru in sas fàinas de cada die e semper gherrande cun peleas mannas. Sas manos fin sas meres de totu. De sas allegas e de sas chistiones puru. 

At iscrittu Mialinu Pira: “E si unu lumene oje do a cuss’epoca es custu: su tempur de sar manos, ca issar fachiana e issar faeddaiana”. 

Sas manos e sas allegas sun mamas de su própiu mundu, de una realidade chi oe podimos torrare a bídere in carchi manifestatzione culturale, ma chi dae semper s’agatat in sas pàginas de sa literadura sarda, chi meda at fatu pro li sighire a dare cussa vida chi sos ómines de oe non sun resèssidos a mantènnere. Medas iscritores sardos an impreadu, in cada colore e manera, sas allegas issoro pro contare su contu de custu mundu passadu. E tando sas allegas sun ammentos chi nos faghen a bisonzu pro nos suvènnere totu su chi su tempus nos at dadu in donu e chi galu nos carignat su coro.

Su progetu nostru cheret, tando, acumpanzare “sos ammentos” chi bi sun in sas cortes cun sos branos pigados dae sa literadura sarda chi azuden su visitadore a li torrare a conca cussas manos antigas impreadas in sas fainas de su tempus coladu: in sa ‘innenna, in s’ammàniu de su vinu, de su pane o de su casu e de totu sas àteras cosas chi innantis naschian intro ‘e sas domos. S’intessione est cudda de aunire sa sabiesa antiga de sas manos cun s’abilidade e sa fantasia de sos iscritores chi sun reséssidos a frimmare intro sas pàginas de unu libru s’istória de un’ísola de prendas cuadas. 

Una manera pro mudare custa manifestatzione, pro permíttere a sos trastis postos in sas cortes de ammostrare totu sa bellesa issoro cun s’azudu dadu dae sa valura de s’allega e finzas unu modu pro fàghere connòschere a sa zente s’importu mannu de sa literadura sarda in s’istória passada, ma in sa chi at a bènnere puru.

Salvatore Satta, Grazia Deledda, Pedru Mura, Peppino Mereu, Montanaru e àteros iscritores connottos in pare cun àteros pagu lumenados ant a pigare a sa manu sos visitadores pro che los giughere in cussu mundu de su tempus coladu semper vivu in sa fantasia e in s’iscritura issoro. 

Cherimos tando cumbidare tottu sos amigos de Sotziu Limba e tottu sos chi an piaghere, a bènnere a abbaidare custu traballu isperande de resèssere, a su mancu pro una die, de fàghere connòschere sa richesa de sa cultura sarda.

Nos azis a agatare in Atzara su 26 de Sant’Andria e in Fonne su 8-9-10 de su mese de Nadale.

di pippen84

Sas launedas sunt un'istrumentu musicale a alenu sighidu, de impreu populare dae sos tempos prus antigos. Unu brunzeddu agatadu in su sartu de Ìtiri, chi rafigurat unu sonadore de launeddas, nde testimonzat s'esistèntzia giai in època nuraghesa. Est fatu de canna palustre segada durante su plenilùniu de freàrgiu e dassada sicare pro nessi tres annos.

S'istrumentu est cumpostu dae tres cannas de longària e grussària diferentes; duas prus longas sunt presas cun ispagu pìghidu in duos puntos distintos e formant sa croba, cando chi sa de tres, prus curtza, est isorta. Su bassu o tumbu est sa canna prus longa de sa croba (60 cm pagu prus o mancu) e, a su sòlitu, est setzionadu in duas o prus partes; est sena istampigheddos e dat petzi una nota, sa tònica, fundamentale pro s'intonatzione. Sa segunda canna de sa croba, longa su mesu de sa prima e mutida mancosa ca si sonat cun sa manu manca, dat sas notas de acumpangiamentu, difatis tenet bator istampigheddos retangulares pro sos pòddighes e unu pros sos acordos. Sa canna isorta, mutida mancosedda o destrina ca si sonat cun sa manu dereta, tenet bator o chimbe istampigheddos, semper retangulares, e dat sas notas melòdicas.

Su sonu est produidu dae unu limbatzu, chi vibrat comente colat s'àera, tacheddadu in unu pitzu, de canna etotu, cramadu cabitza chi s'incassat in su cabu de sas cannas. Pro incassare sa cabitza a sa canna s'impreat cheròpighe, chi si ponet finas subra de sos limbatzos pro acordare s'istrumentu; a segunda de sa cantidade càmbiat su timbru de sonu e s'otenent sonos acutos o graes.

Pro sonare sas launeddas s'impreat una tècnica particulare cramada alenu sighidu, chi permitit de inspirare s'àera dae su nasu e de l'espirare dae sa buca. A pustis de aer prenu sa buca de àera, unfrende sos cantergios, in antis chi custa nch'agabet si devet fàghere un'àtera inspiratzione a manera de otènnere unu sonu sighidu.

Totu s'istrumentu est cramadu finas cuntzertu, giogu o fàsciu de cannas e, a segundu de sa longària de sas cannas leat sos nùmenes de puntu de òrganu, contrapuntu, mediana, pipia, fioràssiu, ispinellu e àteros. Cando non sunt impreadas, sas launeddas si costoint in un'istugiu, a s'ispissu de pedde, mutidu stracàsciu.

Francu in sas bandas in ue fiat difusu su cantu a tenore, mescamente in su Campidanu e in su Sarrabus, sa presèntzia de unu sonadore de launeddas fiat indispensàbile pro acumpangiare sos ballos, mescamente in sas festas. Sa fortuna de sos sonadores est andada minimende in su cursu de su Noighentos, finas a sos annos Otanta cando pro more de istùdios subra de sa mùsica ètnica, est torradu a nàschire s'interessu pro s'istrumentu.

di pippen84

Sa Regione Autònoma de sa Sardigna est una regione a istatutu ispetziale de sa Repùbrica Italiana, assentada in sa Costitutzione e nàschida in su 1948. Abratzat s'ìsula de Sardigna e sas isuleddas minores a inghìriu sou.

Su primu Cussigiu Regionale l'ant eletu in su 1954.

Sa seu regionale est Casteddu.

Oe (dae su 2004) su presidente est Renato Soru.

S'Istatutu

Aprovadu dae sa Assemblea Costituente su 31 gennàrgiu 1948, l'ant pregonadu cun lege costitutzionale n.3 de su 26 de freàrgiu 1948.

Est divididu in oto tìtulos:

• definitzione de sas làcanas e de sa seu de sa Regione;
• poderes aministrativos e legislativos de sa Regione;
• sienda e intradas regionales;
• òrganos de guvernu e modalidades de legisladura;
• liòngios cun provìntzias e comunes;
• liòngios cun s'Istadu;
• modalidades de revisione de s'Istatutu;
• normas transitòrias e finales.

di pippen84
Denominatzione: Casteddu de Acquafredda

Logu de riferimentu: Silìcua

Inditos pro b'arribare: dae Tàtari si sighit sa SS 131 finas a s'incrugadorzu pro Samassi e sighende sa SS 297 finas a Silìcua; dae Casteddu tocat de leare sa SS 130 finas a Silìcua.

Descritzione: est una testimonia de importu mannu de comente fiant istruturados sos casteddos e sos fortes in època medievale. A 4 km dae sa bidda de Silìcua est in unu cùcuru de orìzine vulcànica a 266 metros subra de su livellu de su mare.

Su casteddu est istadu fraigadu in su sèculu XIII pro sa defensa de cussa zona rica de minas. A parrer de sos prus, est istadu fraigadu dae sos pisanos Donoratico de sa Gherardesca, est a narrer dae sa famìlia de su Conte Ugolino famadu, su chi est istadu montovadu dae Dante in s'Inferru. Ma est istada agatada una bulla papale de su 30 de trìulas de su 1238, in ue su Paba Gregòriu IX daiat òrdine pro chi s'esserent postos in assetu de gherra totu sos fortes de sos zudicados de Casteddu, Gaddura e Torres e finas su de Acquafredda chi duncas deviat esser zai fraigadu dae su 1215.
Ruta sa Republica de Pisa, su casteddu intre su 1326 e su 1410, est passadu a sos Aragonesos e a pustis a àteros feudatàrios ma no est istadu prus abitadu.

Cun unu decretu leze de su 1993 su situ est istadu mutidu "Domo Andesitico di Acquafredda" e est istadu decraradu Monumentu naturale. Est interessante non petzi pro s'aspetu istòricu, zeolòzicu ma finas pro s'apetu paesazìsticu: dae sa punta si podet osservare totu sa prana a 360° dae su Cixerri a sos istàinos de Casteddu, dae sos montes de s'Iglesiente e a sos de sa Marmidda.